آنگه خداى تعالى باز نمود كه : قوم او با او چه كردند و او چه كرد ، گفت : * ( فَكَذَّبُوه ) * ، قوم او او را به دروغ داشتند و باور نداشتند او را ، * ( فَنَجَّيْناه ) * ، ما او را برهانيديم و آن قوم را كه با او در كشتى بودند ، و ايشان را در زمين خليفه ( 1 ) كرديم ، يعنى بازمانده و قايم مقام آن هلاك شدگان و آن كافران را كه به آيات ما تكذيب كردند به طوفان غرق كرديم ، بنگر تا عاقبت كار آنان كه ما انذار كرديم ايشان را و ايشان نترسيدند و وعظ قبول نكردند به كجا رسيد از بوار و هلاك ! آنگه حق تعالى گفت : ما پس از نوح پيغامبر [ ان ] ( 2 ) فرستاديم به قوم خود ، هر پيغامبرى را به قومى ، ايشان بيامدند و قوم خود را بترسانيدند و آيات و بيّنات و دلايل و حجج بياوردند ، ايشان نيز همان كردند كه قوم نوح كردند از كفران و تكذيب ، و ايمان نياوردند به آنچه ايشان تكذيب كرده بودند به آن يعنى كافران پيشين . و « ما » ، عبارت است از هر چه ايشان به آن ايمان نياوردند ، از آنچه واجب بود كه به آن ايمان آرند از خداى و رسولان او و كتابهاى او ، و « ما » موصوله است به معنى الَّذي . و قوله : * ( مِنْ قَبْلُ ) * ، اى من قبلهم ، و لكن چون مضاف اليه بيفگند ، اسم را بنا كرد بر ضمّ بناى عارض ، كقوله تعالى : لِلَّه الأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَمِنْ بَعْدُ ( 3 ) ، و كوفيان اين را رفع على الغايه خوانند . * ( كَذلِكَ نَطْبَعُ ) * ، اى نختم ، ما چنين مهر نهيم بر دلهاى آنان كه ظلم كنند و تعدّى ، [ و ] ( 4 ) از راه حق و فرمان [ او ] ( 5 ) بگذرند و تجاوز كنند و بيان تأويل اين لفظ كرده‌ايم در سورة الاعراف [ 154 - ر ] ، فلا وجه لإعادته . آنگه گفت : از پس [ آن ] ( 6 ) پيغامبران موسى و هارون را بفرستاديم به فرعون و قومش ، استكبار كردند و ترفّع نمودند و پاى از حدّ بنهادند و مجرم و گناهكار شدند به كفر و عصيان . آنگه ( 7 ) بعضى از قصّهء موسى و فرعون گفتن گرفت ، و بيان كرديم كه وجه تكرار چه باشد در قرآن و به جايهاى ديگر بيان شافى كرده شود - ان شاء اللَّه و به الثّقة . گفت : * ( فَلَمَّا جاءَهُمُ ) * ، چون به ايشان آمد يعنى به فرعون و قومش

--> ( 1 ) . آز : خليف . ( 6 - 5 - 4 - 2 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 3 ) . سورهء روم ( 30 ) آيهء 4 . ( 7 ) . اساس گفت ، به قياس با نسخهء آو ، و ديگر نسخه بدلها ، زايد مىنمايد ، لذا حذف شد .